गोरखा, १ जेठ । पालुङटार नगरपालिकाका मेयर विवश चिन्तनले नेतृत्व सम्हालेको तीन वर्ष पूरा भएको छ। पहिलो चुनावमा हार बेहोरेका चिन्तन २०७९ को स्थानीय चुनावमा विजयी हुँदै नगर प्रमुख बनेका थिए। पूर्वमाओवादी कमाण्डरसमेत रहेका चिन्तनले पदभार सम्हाल्दाको समय कर्मचारीको अभाव, बजेट संकट र पूर्वाधारको कमीजस्ता चुनौतीहरू थिए। चुनौतीलाई अबसरमा बदल्दै उनले पालिकालाई गति दिन थाले। हाल पालुङटारमा ६२० किलोमिटर सडक रहेकोमा ३१ किलोमिटर पिच, १४ किलोमिटर मर्मत तथा स्तरोन्नति गरिएको छ। कृषिमा आत्मनिर्भरता ल्याउने उद्देश्यले दूध उत्पादन बढेको र कोल्डस्टोर निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको छ। शिक्षा र स्वास्थ्यमा पनि सुधार देखिएको छ। स्कुल बस, स्वास्थ्य केन्द्र, छात्रवृत्ति कार्यक्रम र महिला उद्यमशीलता प्रवर्द्धनका कार्यक्रम सञ्चालनमा छन्। सहकारी क्षेत्रमा अनियमितता देखिएपछि १० सहकारी खारेज गरिएको छ। सामाजिक सुरक्षा भत्ता घरघरमै पुर्याउने पहल पनि नगरपालिकाले थालेको छ। स्मार्ट सिटी, विमानस्थल, औद्योगिक क्षेत्र जस्ता ठूला योजना अझै अधुरा छन्, तर चिन्तन भन्छन्, “जनताले देख्ने गरी काम भइरहेको छ।” अघिल्लो कार्यकाल सिकाइ कर्मचारी अभाव तथा सुविधा सम्पन्न भौतिक पूर्वाधार विना नै केही गर्न जग खनिएको पालुङटारको मेयरमा निर्वाचित भएपछि इन्जिनियरसमेत रहेका दीपक बाबु कँडेलले नेतृत्व गरिरहेको नगरपालिका कसरी अघि बढाउँछ होला भन्दै धेरैले आलोचना नगरेका होइन । २०६८/०६९ मा नेपाल एकमात्र रबर उद्योग गोरखकाली रबर उद्योगको केही समय नेतृत्वसमेत गरिसकेका उनले नगरपालिकालाई कसरी सञ्चालन गर्न पर्छ भन्ने थाहा पाएका थिए । अझ, पालुङटारका वडा न ४, ५ तथा अन्य साना तथा ठुला सडकको धेरा केरिएको भए पनि बजेट अभावका कारण कसरी व्यवस्थापन गरी काम पूरा गर्ने भन्नेमा नै अन्योल थियो । पालुङटारको मुख्य बजार मात्रै होइन । गोरखा नगरपालिकाको सिमाना रहेको वडा न १ खोप्लाङदेखि पाउरोटी भण्डार हुदैं नगरपालिकाको कार्यालयसम्म आउने मध्यपहाडी राजमार्गसमेत लामो समय अलपत्र बन्यो । २०७७ तिर ठेक्का लागेको यो सडक न त निर्माण हुने सुरु आयो न त वनको विवाद नै सल्टियो । त्यो सडक कम्तीमा पनि १० बर्षसमम्म वनको विवादमा नै अल्झियो । अझ, कोराना तथा लकडाउनले गर्दा सबै क्षेत्र अस्तव्यस्त रहेको बेलामा उनले नगरपालिकाको नेतृत्व पाएका थिए । २०५४ देखि नै तत्कालीन माओवादी केन्द्रका कमान्डर भएर नेतृत्व वहन गरिरहेका उनी नगरपालिकाको नेतृत्वमा भएपछि सबैभन्दा पहिला हेरे । १० वडा कार्यालय रहेको पालुङटारका धेरै सडकको डिपिआर भएको तर बजेट नपुग्ने सम्भावना धेरै देखे । अझ, पूर्वप्रधानमनत्री डा बाबुराम भट्टराईको गृह पालिकासमेत रहेको यो क्षेत्र अरूको नजरमा सबैभन्दा पहिला पर्ने पालिका हो । तत्कालीन नेकपा कालमा पालुङटारमा स्मार्ट सिटीको अवधारणा आयो । यो स्मार्ट सिटीका कारण झन् पालुङटार अस्तव्यस्त भयो । न त सर्ट सिटी बन्यो न त अरू केही पूर्वाधारका काम नै भयो । देशमा राजनीतिक घटनाक्रम विकास हुदैं जाँदा तत्कालीन प्रधानमन्त्री तथा हालका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले यो स्मार्ट सिटी कटाइदिए । उता वडा न ७ को च्याङ्गलिमा गण्डकी प्रदेशको एक औघोगिक क्षेत्रका रूपमा निर्माण हुने चर्चा भयो । लामो समय रक्कारक्सी परेपछि त्यो योजना पनि अलपत्र भयो । नेपालका धेरै हवाई अण्डामध्ये पालुङटार विमानस्थल पनि एक हो । यो विमान स्थल पनि २०३८ साल देखि बन्द थियो । राजनीतिक रूपमा आँपपिपल अस्पताल स्थानीय तहसँग भए पनि कम बजेटका कारण राम्रोसँग सञ्चालन गर्ने चुनौती झन् धेरै थिए । नगरपालिकामा दूध र मासुमा आत्मनिर्भरता हासिल गर्ने उद्देश्यले सञ्चालन गरिएको कार्यक्रममा दैनिक रूपमा करिब १३०० लिटर दूध निर्यात भइरहेको छ। नगरपालिकामा ३५० मेट्रिक टन क्षमताको कोल्डस्टोर निर्माण सम्पन्न भई सञ्चालनको तयारीमा रहेको छ भने १६० मेट्रिक टन क्षमताको अर्को कोल्डस्टोर निर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको छ। वैदेशिक रोजगारबाट फर्किएका युवालाई पालुङटारमै आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्यसहित सुरक्षित र मर्यादित पुनः स्थापना कसरी गर्ने भन्ने विषयमा अभियान सञ्चालन गरिएको छ, जुन सुरक्षित आप्रवासन कार्यक्रममार्फत लागु गरिएको हो। पालुङटारमा हाल ६२० किलोमिटर सडक रहेको छ। मेयर चिन्तनको कार्यकालमा करिब ३१ किलोमिटर सडक पिच गरिएको छ भने ४ किलोमिटर सडक ढलान गरिएको र करिब १४ किलोमिटर सडकको मर्मत तथा स्तरोन्नति गरिएको छ। बाँकी रहेका कच्ची सडकहरूमा संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको साझेदारीमा ढलान, पिच र स्तरोन्नतिको काम भइरहेको छ। प्रदेश सरकारले आँपिपल अस्पताललाई ५० शय्यामा स्तरोन्नति गरेपछि सो अस्पताल प्रदेश सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएको छ र हाल सोही सरकारको व्यवस्थापनमा सञ्चालनमा रहेको छ। सामुदायिक विद्यालयमा चार वटा विद्यालयमा स्कुल बस सञ्चालनमा ल्याइएको छ। स्मार्ट तथा नमुना विद्यालयमा स्टाफ नर्सको व्यवस्था गरिएको छ। वडा नम्बर २ र ३ मा सहरी स्वास्थ्य केन्द्र स्थापना गरेर नगरवासीलाई स्थानीय स्वास्थ्य सेवा पहुँचमा पुर्‍याउने प्रयास गरिएको छ। नगरप्रमुखको पहलमा ‘प्राविधिक शिक्षा छात्रवृत्ति कार्यक्रम’ र नगर उपप्रमुखको संयोजनमा ‘अभिभावकविहीन तथा अति विपन्न विद्यार्थी सहायता कार्यक्रम’ सञ्चालन गरिएको छ, जसअन्तर्गत हालसम्म १२१ जना विद्यार्थी लाभान्वित भएका छन्। नगरस्तरीय महिला सञ्जालमार्फत महिलाहरूलाई उद्यमशील बनाउन विभिन्न सिपमूलक तालिमहरू जस्तै टुना टपरी बनाउने, साबुन बनाउने, महिला नौमती बाजा सञ्चालन, अटो सवारी तालिमलगायतका कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका छन्। हालै देशभर चर्चामा रहेको सहकारी संकटसँगै पालुङटार नगरपालिकामा दर्ता भई सञ्चालनमा रहेका ५८ मध्ये १० वटा सहकारीको दर्ता खारेज गरिएको छ। विभिन्न सहकारीमा ठुलो रकम हिनामिना भएको गुनासो र सूचना प्राप्त भएपछि नगरपालिकाले सहकारी अध्ययन समिति गठन गरेको छ, र हाल सो समिति सक्रिय रूपमा अनुसन्धान कार्यमा जुटिरहेको छ। शिक्षामा ठुलो लगानी भए तापनि अपेक्षित नतिजा नआएपछि नगर शिक्षा समितिको सिफारिसमा अध्ययन कार्यदल गठन गरिएको छ। सो कार्यदलको प्रतिवेदनका आधारमा विभिन्न विद्यालयहरूको गाभजोड तथा दरबन्दी मिलानको कार्य अघि बढाइएको छ। यसबाट आगामी दिनमा विद्यालय शिक्षाको गुणस्तरमा सुधार आउने विश्वास लिइएको छ। नगरपालिकामा हालसम्म २२०० भन्दा बढी किसान सूचीकृत भइसकेका छन् र किसानहरूको यकिन तथ्याङ्क संकलनको कार्य भइरहेको छ। यसले वास्तविक किसानको पहिचान गर्न सहज हुने र अनुदान प्रणालीलाई पारदर्शी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। सामाजिक सुरक्षा भत्ता प्रत्येक टोलमै पुग्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। ज्येष्ठ नागरिक लक्षित कार्यक्रमअन्तर्गत पाँच वर्षे सामुदायिक सुधार कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ, जसले नागरिकको जीवनस्तर सुधारमा योगदान पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ। यिनै विवाद र चर्चाकाबीच २०६९ ज्येष्ठ ९ गते नगरपालिकाको नेतृत्व लिएका उनले अहिले जनताले देखिने गरी विकासका कामहरू भएको तर्क गर्छन् । सपना, संघर्ष र यथार्थ: चिन्तनले पुनर्जीवित गर्दैछ पालुङटार गोरखा — पालुङटार नगरपालिकाका मेयर विवश चिन्तनले नेतृत्व सम्हालेको तीन वर्ष पूरा भएको छ। २०७४ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा पराजित भएका चिन्तनले २०७९ को चुनावमा सोही हारको स्वाद चखाएका प्रतिस्पर्धीलाई पराजित गर्दै विजय हासिल गरे। तत्कालीन नेकपा (माओवादी केन्द्र) का प्रदेश समिति सदस्य रहेका चिन्तन हाल वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यको भूमिकामा छन्। पहिलो कार्यकालमा अनुभवको अभाव, कर्मचारीको कमी, र भौतिक पूर्वाधारको न्यूनता जस्ता चुनौतीबीच पालुङटार नगरको जग हालिएको थियो। त्यही नगरको नेतृत्व लिनुअघि चिन्तनमाथि अनेक प्रश्नहरू उठे—इन्जिनियरसमेत रहेका दीपक बाबु कँडेलको नेतृत्वमा रहेको पालिका अब कसरी अघि बढ्ला? त्यसपछि पनि थुप्रै चुनौतीहरू चिन्तनको मार्गमा रहे। पालिका भित्रका ४, ५ लगायतका वडाका सडकहरू बजेट अभावका कारण अलपत्र थिए। खोप्लाङदेखि नगर कार्यालयसम्मको मध्यपहाडी राजमार्ग वर्षौं अलपत्र रह्यो। वन सम्बन्धी विवादका कारण २०७७ मा ठेक्का लागेपनि निर्माण अघि बढ्न सकेन। कोभिड-१९ महामारीका कारण झन् अवस्थिति जटिल बन्यो। २०५४ देखि माओवादी आन्दोलनमा कमान्डरका रूपमा सक्रिय चिन्तनले पालुङटारको नेतृत्व सम्हालेपछि प्रारम्भिक चुनौतीहरू पहिचान गरे। नगरका अधिकांश सडकहरूको डीपीआर तयार भए पनि बजेट अभावका कारण कार्यान्वयन अप्ठ्यारो थियो। बाबुराम भट्टराईको गृह पालिकाका रूपमा चिनिने पालुङटारप्रति जनअपेक्षा उच्च थियो। एक समय ‘स्मार्ट सिटी’ को अवधारणाले चर्चा पाएको पालुङटार त्यस अवधारणाबाट झन् अस्तव्यस्त बन्यो। भौतिक पूर्वाधार नबन्नु र योजना अधुरै रहनुले आलोचना थपियो। च्याङ्लीमा निर्माण हुने भनिएको औद्योगिक क्षेत्र र बन्द भएको पालुङटार विमानस्थल पनि लामो समय अलपत्र रहँदा विकासको गतिमा अवरोध आयो। तर, परिवर्तन सम्भव छ भन्ने दृष्टिकोणले चिन्तन अघि बढे। उनकै कार्यकालमा पालुङटारले दुग्ध र मासु उत्पादनमा आत्मनिर्भरता हासिल गर्ने लक्ष्यसहित कार्यक्रम सञ्चालन गर्‍यो, जसअनुसार हाल दैनिक १,३०० लिटर दूध निर्यात हुँदैछ। दुईवटा कोल्डस्टोर निर्माण भइरहेका छन्, जसमा एउटा (३५० मेट्रिक टन) सम्पन्न भइसकेको छ भने अर्को (१६० मेट्रिक टन) अन्तिम चरणमा छ। वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवालाई स्थानीयस्तरमै आत्मनिर्भर बनाउने उद्देश्यले सुरक्षित आप्रवासन कार्यक्रम लागू गरिएको छ। हाल पालुङटारमा ६२० किलोमिटर सडक सञ्जाल छ, जसमा हालसम्म ३१ किलोमिटर सडक पिच, ४ किलोमिटर ढलान, र १४ किलोमिटर मर्मत तथा स्तरोन्नति गरिएको छ। बाँकी सडकमा विभिन्न तहका साझेदारीमा काम भइरहेको छ। प्रदेश सरकारले आँपपिपल अस्पताललाई ५० शय्यामा स्तरोन्नति गरेपछि अस्पताल प्रदेश सरकारको व्यवस्थापनमा सञ्चालनमा आएको छ। नगरपालिकाले चारवटा सामुदायिक विद्यालयमा स्कुल बस सञ्चालनमा ल्याएको छ। स्मार्ट विद्यालयमा स्टाफ नर्सको व्यवस्था गरिएको छ। वडा नं. २ र ३ मा सहरी स्वास्थ्य केन्द्र स्थापना गरिएको छ। शिक्षा र सामाजिक क्षेत्रमा पनि सक्रियता देखिन्छ। ‘प्राविधिक शिक्षा छात्रवृत्ति कार्यक्रम’ तथा ‘अभिभावकविहीन तथा अति विपन्न विद्यार्थी सहायता कार्यक्रम’ अन्तर्गत हालसम्म १२१ जना विद्यार्थी लाभान्वित भएका छन्। महिलाहरूका लागि विभिन्न सिपमूलक तालिम—जस्तै टुना टपरी, साबुन बनाउने, नौमती बाजा, अटो सवारी तालिम आदि सञ्चालन गरिएको छ। हाल देशभर चर्चामा रहेको सहकारी संकट पालुङटारमा पनि प्रभावशाली देखिएको छ। यहाँ सञ्चालित ५८ सहकारीमध्ये १० वटाको दर्ता खारेज गरिएको छ। गम्भीर अनियमितताको गुनासोपछि नगरपालिकाले सहकारी अध्ययन समिति गठन गरेर अनुसन्धान अघि बढाएको छ। शिक्षामा लगानी भए पनि अपेक्षित सुधार नआएपछि नगर शिक्षा समितिको सिफारिसमा अध्ययन कार्यदल गठन गरिएको छ। त्यसको सुझाव अनुसार विद्यालय गाभजोड तथा दरबन्दी मिलानको काम अघि बढाइएको छ। २,२०० भन्दा बढी किसान सूचीकृत भइसकेका छन् र तथ्याङ्क संकलनको काम जारी छ, जसले पारदर्शी अनुदान प्रणाली निर्माणमा मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। सामाजिक सुरक्षा भत्ता प्रत्येक टोलसम्म पुगोस् भन्ने उद्देश्यले वितरण प्रणाली सुधारिएको छ। ज्येष्ठ नागरिक लक्षित पाँच वर्षे सामुदायिक सुधार कार्यक्रम सञ्चालनमा ल्याइएको छ, जसले स्थानीय जीवनस्तरमा सकारात्मक असर पार्ने विश्वास गरिएको छ। विवश चिन्तनको नेतृत्वमा पालुङटारले सपना, संघर्ष र यथार्थलाई जोड्दै नयाँ यात्राको थालनी गरेको छ। उनको भनाइमा, “चुनौती त धेरै छन्, तर जनताको भरोसाले नै सम्भवको मार्ग बनाइरहेका छौं।